garden-0094.1การจัดและออกแบบสวนให้ดูแลรักษาง่าย

(Provide for Super­vision Ease)

อิสระและเสรีภาพเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องการ พยายามคิดถึงหัวข้อนี้ไว้เพื่อให้การออกแบบเหมาะสม ตามที่เคยเห็นโดยทั่ว ๆ ไป เราจะเห็นป้ายเขียนบอกไว้ในสถานที่ต่าง ๆ ว่า “อย่า” เช่น อย่าเดินในสนามหญ้า อย่าเก็บดอกไม้ อย่าเข้าไปในบริเวณนี้ และ ฯลฯ ซึ่งป้ายที่มีข้อความเหล่านี้ทำใหความสุขและความสนุกในการใช้สถานที่ลดน้อยลง ดังนั้น เราจึงควรจะเปลี่ยนจากคำว่า “อย่า,, มาเป็น “เชิญ” แต่ให้เป็นในรูปของการออกแบบ โดยการวางตำแหน่งสิ่งต่าง ๆ และทิศทางการเดินให้เหมาะสม ปล่อยให้ลักษณะการออกแบบเป็นข้อความที่บอกกับผู้มาใช้สถานที่นั้นเอง ไม่ว่าจะเป็นการเชื้อเชิญหรือการห้ามก็ตามที

ความสมดุลย์ระหว่างอิสระภาพและการควบคุม (Balance of Use Freedom and Control)

บางครั้งจำเป็นต้องมีการควบคุมบางจุดทั้งที่เป็นการเสียเวลาและพลังงาน เช่น ให้เดินรอบสนามใหญ่เพื่อที่จะไปยังจุดหนึ่งที่อยู่ตรงข้าม เพราะเล็งเห็นว่าเป็นการปลอดภัยกว่า หรือจัดให้มีประตูเข้าออกบริเวณ Park เพียงประตูเดียวเพราะจำเป็นในการควบคุมในเรื่องความปลอดภัย

ทิศทางการเดิน (Circulation)

ในสถานที่สาธารณะที่มีประชาชนมาก การเคลื่อนไหวและทางเดินเป็นสิ่งที่ต้องคำนึงถึงว่า จะทำอย่างไรที่จะให้เขาสามารถไปยังจุดหมายที่ต้องการได้ตามประสงค์โดยไม่รบกวนจากสิ่งอื่น โดยเราต้องคำนึงว่าจะออกแบบอย่างไรให้ผู้ใช้ใช้ได้สะดวก ไม่ติดขัดเมื่อเดินไปยังจุดต่าง ๆ ที่น่าสนใจ

(รูป 8.1) (A) ถ้าที่จอดรถขวางกลางระหว่างที่ Picnic และสระว่ายนํ้าผู้ใช้เมื่อต้องการจะไปว่ายน้ำต้องผ่านที่จอดรถ ทำใท้การจราจรติดขัด แม้ว่าจะมีป้ายบอกไว้ให้เดินอ้อมที่จอดรถก็ไม่มีประโยขน์ คนก็ต้องเดินผ่านที่จอดรถอยู่ดีเพราะสะดวกรวดเร็ว ตามตัวอย่าง (B) จะเห็นว่าทิศทางการสัญจร (Circulation) ดีขึ้นมาก มีการไหลเวียนจาก Picnic ไปยังที่ว่ายน้ำ ไปยังที่จอดรถ ไมมีการติดขัดและเป็นอันตรายอย่างใด

(รูป 8.2) (A) เราไม่สามารถจะห้ามให้เด็กเล่นโดยไม่มีเสียงได้ แต่สนามเด็กเล่นติดกับเขตที่ต้องการความสงบและเด็ก ๆ ต้องย่องผ่านที่สงบของผู้ไหญ่ ไปซื้อไอศครีม ดังนั้นควรเปลี่ยนตำแหน่งต่าง ๆ เสียใหม่ โดยใช้ไม้พุ่มกั้นระหว่างที่เด็กเล่นและบริเวณสงบ ที่ขายไอศครีมย้ายมาอยู่ใกล้ๆ ที่เด็กเล่น ทุกอย่างก็จะดำเนนไปได้ดีตามความประสงค์ของแต่ละจุด

(รูป 8.3) นั้นแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์อันดีของแต่ละจุด ซึ่งต่อเชื่อมด้วยถนน หรือทางเดิน โดยทั่วไปแล้วแบ่งออกเป็นทางใหญ่ที่ต่อเชื่อมระหว่างถนนที่ไปยังบางจุดที่มีความสำคัญน้อยลงหน่อย และมีทางเท้า หรือถนนเล็ก ๆ ไปยังจุดที่อยู่เฉพาะโดยต่อเชื่อมออกจากถนนขนาดกลางอีกครั้ง

สองภาพที่เปรียบเทียบกันจะเห็นว่า (รูป 8.4) มีการวาง Circulation ไม่ดีเพราะใช้ถนนใหญ่เป็นหลักผ่านทุก ๆ จุดหมด ถ้าเราต้องการจะไปยังจุดสุดท้ายก็ต้องขับรถผ่านทุกแห่ง ทำใท้การจราจรติดขัด และเกิดความไม่สงบในแต่ละจุด ตัวอย่างแรกแบ่งถนนออกเป็นถนนใหญ่ ถนนขนาดกลาง และถนนเล็ก ๆ หรือทางเท้าไปยังแต่ละจุดต่าง ๆ ที่ต้องการได้โดยสะดวกและไม่ทำลายความสงบของจุดอื่น ๆ ด้วย

เพื่อช่วยไม่ให้ผู้มาเที่ยวเกิดการหลงลืม หรือสับสนในแปลน ควรมีตำแหน่งที่เด่น ๆ และเห็นได้ชัดเพื่อเป็นที่สังเกต เช่น รูปปั้นใหญ่ ๆ (รูป 8.5) หรือตัวอาคาร ลักษณะแปลก ๆ ซึ่งจะสามารถ มองเห็นได้จากทุกมุมของบริเวณนั้น ๆ และกำหนดไว้ว่าอยู่ทางทิศเหนือ ใต้ ตะวันออก ตะวันตก ด้านหน้า ด้านหลังของสิ่งนั้น ๆ เพื่อกันการหลงทางที่อาจเกิดขึ้นได้ง่ายเนื่องจากมีตัวอาคารมากมาย และถนนวนไปวนมาหลายสาย

สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้เป็นข้อมูลที่จะให้ความสะดวกกับผู้มาเที่ยว เช่น มีทิศทางออกไปทางนั้น ไปทางนี้ ท่านจะมีที่จอดรถบริเวณนั้น ๆ ฯลฯ และการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ควรมีการบอกกล่าวล่วงหน้าก่อน เพื่อให้ผู้มาท่องเที่ยวได้ทราบ เช่น ถนนจะเปลี่ยนจากทางโค้งเป็นทางตรงตลอด จากสว่างไปมืด จากใหญ่ไปเล็ก จากพี้นถนนที่เรียบ ๆ เป็นหยาบ เพื่อเป็นการเตือนใจของผู้ใช้สถานที่ เช่น (รูป 8.6)

ความปลอดภัย (Safety)

ควรมีความปลอดภัยในการเล่นรวมทั้งความสัมพันธ์ระหว่างการละเล่นแต่ละอย่างเพื่อไม่ให้ไปเกิดอันตรายกับส่วนอื่นได้ เช่น ไม่ให้ลูกบอลล์หล่นลงไปในกลุ่มคน หรือไม่ให้ทางระบายน้ำ อยู่กลางสนามฟุตบอลล์ เช่น (รูป 8.7) ด้องยกระดับให้สูงพอที่จะเล่นกระดานลื่น แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่สูงเกินไปจนตกลงมาแขนขาหัก ควรหาตำแหน่งที่มีความลาดเอียงอยู่แล้วเพื่อทำเป็นที่วางกระดานลื่น ระดับที่แตกต่างจะได้ไม่ชัดเจนเกินไป และขอให้ทุกจุดที่มีการเล่นต่าง ๆ มองเห็นว่ามีอะไรรอบ ๆ ด้าน ไม่ปล่อยให้เด็กกำลังปีนป่ายเกิดพลาดตกลงไปในบ่อนํ้าข้าง ๆ ที่มองไม่เห็น (รูป 8.8) ควรมีตำแหน่งที่ผู้ปกครองมองเห็นเด็กเล่นได้ แต่ไม่ควรอยู่ในบริเวณเดียวกัน

สิ่งที่ไม่พึงปรารถนา (Discouraging Undesirables)

สวนสาธารณะบางครั้งก็เป็นที่ทดสอบทางด้านสังคม จิตวิทยาและเป็นการบรรเทาสิ่งที่อดกลั้น และทับถมในจิตใจ เมื่อได้พบกับสิ่งที่ไม่ยุติธรรม เหตุผลเหล่านั้นเป็นเหตุผลทางด้านสังคม นักออกแบบควรคิดถึง เพื่อที่จะให้สถานที่นี้เป็นที่ที่จะเหนี่ยวรั้งความคิดที่ไม่ดี หรือป่าเถื่อน ของพวกสติวิปลาสทางด้านอารมณ์ และทางเพศ ส่วนการพัฒนาทางด้านรายละเอียด หรือเรื่องอื่น ต้องมาที่หลังจุดมุ่งหมายเหล่านี้ด้วย

สิ่งที่แสดงให้เห็นถึงความป่าเถื่อนของมนุษย์ก็คือ การทำลายสิ่งของ ซึ่งเป็นความจริงที่ว่าสิ่งของภายในสวนสาธารณะจะเสียหายมากที่สุดโดยมนุษย์เป็นผู้ทำ

เมื่อเปรียบเทียบกับรถยนต์ของท่านคันใหม่ ถ้าโดนรอยขีดข่วนครั้งแรกท่านจะรูสึกเสียใจมาก แต่ถ้าเป็นครั้งต่อ ๆ ไปหลาย ๆ ครั้ง ท่านจะไม่ค่อยรู้สึกอะไรนัก เพราะคิดว่ามันเก่าแล้ว แต่สวนสาธารณะไม่เหมือนกับรถ ถ้ามีอะไรถูกทำลาย หรือเสียหาย จะต้องซ่อมแซมทันทีเพื่อให้คงสภาพเดิมไว้ เพียงแต่ว่านักออกแบบต้องออกแบบให้ทุกอย่างง่ายที่จะดูแลรักษา และใช้แรงงานน้อยด้วย

ถ้าสวนสาธารณะอยู่ในบริเวณที่สภาพแวดล้อมไม่ดีมีพวกมิจฉาชีพมาก ก็ควรออกแบบให้สดใส โปร่ง มองเห็นวิวภายในจากถนนได้ง่าย ให้ตำแหน่งทางเข้าอยู่ในบริเวณใกล้ถนนใหญ่ มีคนผ่านไปมามาก

ส่วนสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่ภายในสวนสาธารณะ เช่น ตึก ป้าย โต๊ะปิคนิค เตา นํ้าดื่ม ควรจะมั่นคงแข็งแรงเคลื่อนย้ายไม่ได้ มิฉะนั้นแล้วอาจจะไปอยู่ในสวนหลังบ้านของใครก็ได้ จึงควรออกแบบให้สวยงามทั้งที่มีขนาดใหญ่ หนักและเคลื่อนย้ายไม่ได้ (รูป 8.9)

ส่วนต้นไม้นั้นควรให้อยู่ในสภาพที่ปลอดภัยจากการทำลาย มีผู้กล่าวว่าควรเอาต้นไม้ที่สามารถโต้ตอบการทำลาย หรือทนการเหยียบย่ำได้ เช่น พวกกระบองเพชร แต่ก็มีผลเสียต่อผู้บริสุทธิ์ หรือเด็ก ๆ ที่ไม่รู้เรื่องอาจเป็นอันตรายได้ ดังนั้นควรที่จะมีที่สำหรับครอบต้นไม้จนเจริญเติบโตเต็มที่ หรือปลอดภัยจากการถูกรังแกแล้ว จึงเอาออกได้ และน่าสังเกตว่ามนุษย์มีความรู้สึกว่า เราเป็นแคนแรกที่น่าจะไป ดังนั้นจึงควรออกแบบหลีกเลี่ยงความคิดอันนี้ด้วย มิฉะนั้นแล้วต้นไม้จะต้องถูกเหยียบย่ำตายหมด ถ้าไปขวางทางเท้าเข้า

ถ้าเราเห็นสวนสาธารณะที่ใดที่มีคนไปพักผ่อนมาก เราอาจจะคิดว่าเนื่องมาจากการออกแบบที่ดี และการดูแลรักษาปรับปรุงอยู่เสมอ นั่นก็เป็นส่วนหนึ่งแต่ไม่ใช่แหตุผลที่แท้จริง เหตุผลที่แท้จริงที่ทำให้สวนสาธารณะน่าสนใจก็คือ ผู้วางระบบ วางแปลนสวนสาธารณะนี้ (Park System planner) และ ผู้ให้โปรแกรม เกี่ยวกับอะไรที่ควรจะมีในสวนสาธารณะนี้บาง (Recreation programmer) ซึ่งทำใท้สวนสาธารณะมีชีวิตชีวา มีความงาม และการใช้งานควบคู่กันไปและขึ้นอยู่กับอีกหลายสิ่งหลายอย่าง เช่น ขนาดของเนื้อที่ อิทธิพลทางด้านธรรมชาติ เครื่องยนต์ คน งบประมาณ วัสดุต่าง ๆ รายละเอียด ทิศทางการสัญจร ความปลอดภัย อันตราย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ เราต้องให้ความสนใจ และหาข้อมูลเพื่อจะทำการออกแบบให้ได้สวนสาธารณะที่สมบูรณ์และมีสิ่งที่ประชาชนต้องการอยู่พร้อมสรรพ



Comments are closed.

This entry was posted on July 5, 2012 and is filed under จัดสวนพักผ่อนหย่อนใจ. Written by: . You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.